Nie jesteś problemem do rozwiązania
- renataolszewska22
- 1 dzień temu
- 2 minut(y) czytania
Od filozofii godności do współczesnej terapii
Jednym z najbardziej niszczących doświadczeń, jakie może spotkać człowieka w kryzysie, nie jest sam ból. Jest nim poczucie, że stał się problemem.
Czymś do naprawy. Do skorygowania. Do zoptymalizowania.
Współczesna kultura, także ta psychologiczna, bardzo łatwo wpada w ten język:
„co z tobą nie działa?”
„jak to naprawić?”
„jak przywrócić funkcjonowanie?”
Filozofia od początku mówiła coś zupełnie innego.
Godność nie zależy od stanu
Immanuel Kant postawił jedno z najważniejszych zdań w historii myśli o człowieku:
„Człowieka należy zawsze traktować jako cel sam w sobie, nigdy wyłącznie jako środek.”
To zdanie ma potężne konsekwencje terapeutyczne.
Oznacza, że:
człowiek nie traci godności, gdy cierpi,
nie traci jej, gdy jest zdezorganizowany,
nie traci jej, gdy nie funkcjonuje „jak trzeba”.
Godność nie jest nagrodą za stabilność. Jest niezbywalną cechą bycia osobą.
Terapia, która o tym zapomina, zaczyna przypominać warsztat naprawczy. Terapia, która o tym pamięta, staje się spotkaniem.
Człowiek to nie projekt do poprawy
Wielu ludzi trafia na terapię z poczuciem:
„muszę się wreszcie naprawić”
To zdanie brzmi jak motywacja, ale w rzeczywistości często jest uwewnętrznionym oskarżeniem.
Paul Ricoeur zaproponował zupełnie inną perspektywę. Pisał, że człowiek nie jest problemem do rozwiązania, lecz tajemnicą do zamieszkania.
Tajemnica:
nie poddaje się kontroli,
nie daje się zamknąć w jednej narracji,
wymaga cierpliwego towarzyszenia.
To fundamentalna różnica między:
naprawianiem a
rozumieniem.
Terapia jako relacja, nie procedura
Im bardziej terapia staje się techniczna, tym większe ryzyko, że zapomni o swoim etycznym rdzeniu.
Filozofia przypomina:
relacja leczy nie dlatego, że jest skuteczna, lecz dlatego, że uznaje drugiego człowieka jako podmiot.
W terapii relacyjnej, humanistycznej, egzystencjalnej coraz wyraźniej wracamy do tej prawdy:
to nie interpretacja jest lecznicza,
nie protokół,
nie szybka zmiana.
Leczy doświadczenie bycia widzianym bez redukcji do objawu.
Od funkcjonowania do istnienia
Wielu ludzi mówi dziś:
„funkcjonuję, ale mnie nie ma”
To jedno z najbardziej filozoficznych zdań współczesnej psychologii.
Bo można:
pracować,
działać,
regulować emocje,
a jednocześnie nie doświadczać siebie jako osoby.
Filozofia zawsze stawiała istnienie przed funkcjonowaniem. Psychologia coraz częściej do tego wraca.
Nie jesteś projektem do naprawy - Nie jesteś problemem do rozwiązania
To zdanie nie oznacza:
„nic z tobą nie trzeba robić”
„zostań tam, gdzie jesteś”
Ono oznacza coś znacznie dojrzalszego:
zmiana nie może być oparta na pogardzie wobec siebie.
Terapia nie zaczyna się od pytania: „co jest ze mną nie tak?”
Zaczyna się od pytania:
„kim jestem — także w tym stanie?”
Psychologia jako córka filozofii
Filozofia dała psychologii coś, czego nie da się zmierzyć skalą:
pojęcie godności,
rozumienie podmiotowości,
etykę spotkania.
Psychologia, która o tym pamięta, nie redukuje człowieka do problemu.
Przypomina mu coś znacznie ważniejszego:
nie jesteś problemem do rozwiązania, jesteś osobą do wysłuchania.
Bibliografia – fundamenty myślenia o godności
Immanuel Kant, Uzasadnienie metafizyki moralności – klasyczny tekst o godności i podmiotowości człowieka.
Paul Ricoeur, O sobie samym jako innym – filozofia narracji, tożsamości i relacji.
Carl Rogers, O stawaniu się osobą – humanistyczna psychologia w duchu filozofii godności.
Emmanuel Lévinas, Całość i nieskończoność – etyka spotkania i odpowiedzialności za Innego.
Komentarze