Zanim nazwaliśmy to traumą, filozofowie mówili o kruchości

renataolszewska22
2 dni temu
2 minut(y) czytania

O cierpieniu, które nie wymaga naprawy, tylko uznania

Współczesny język psychologii mówi o traumie. O objawach. O dysregulacji.

I bardzo dobrze. To język potrzebny, ratujący, porządkujący chaos doświadczenia.

Ale zanim pojawiły się diagnozy, skale i protokoły, filozofowie mówili o czymś innym. O kruchości.

O tym, że człowiek nie jest wadliwą maszyną, lecz istotą, którą można zranić.

Kruchość jako warunek bycia człowiekiem

Blaise Pascal pisał:

„Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie ale trzciną myślącą.”

To zdanie nie jest poetycką metaforą. To precyzyjna diagnoza egzystencjalna.

Pascal nie mówił: „człowiek jest słaby”. Mówił: człowiek jest kruchy i to właśnie czyni go człowiekiem.

Kruchość nie jest defektem. Jest warunkiem:

więzi,
miłości,
sensu,
odpowiedzialności.

Dopiero istota, którą można zranić, może naprawdę spotkać drugiego człowieka.

Cierpienie, które nie daje się „przepracować”

Simone Weil poszła jeszcze dalej.

Pisała o doświadczeniu, które nazwała affliction — nieszczęściem.

Nie chodziło jej o zwykły ból. Chodziło o takie cierpienie, które:

narusza tożsamość,
odbiera głos,
rozsadza dotychczasowe znaczenia.

Dziś nazwalibyśmy to traumą.

Weil zauważyła coś, co do dziś bywa trudne do przyjęcia:

nie każde cierpienie można „naprawić”. nie każde da się zintegrować w sensowną narrację.

Czasem jedyną możliwą odpowiedzią jest bycie przy.

Trauma jako rana sensu

Współczesna psychotraumatologia coraz wyraźniej mówi o tym, że trauma to nie tylko:

reakcja układu nerwowego,
pamięć ciała,
nadmiar pobudzenia.

To także, a czasem przede wszystkim, rana sensu.

Filozofowie widzieli to pierwsi:

trauma rozbija opowieść o świecie,
podważa zaufanie do rzeczywistości,
niszczy oczywistość istnienia.

Dlatego osoba po traumie często nie pyta: „jak mam się uspokoić?”

Pyta:

„jak mam dalej żyć w świecie, który przestał być bezpieczny?”

Dlaczego nie wszystko trzeba leczyć

To jeden z najtrudniejszych momentów w terapii i w kulturze w ogóle.

Nie wszystko, co boli, jest chorobą. Nie wszystko, co rozsadza, jest patologią. Nie każde cierpienie wymaga natychmiastowej interwencji.

Filozofia przypominała:

są doświadczenia graniczne, które domagają się uznania, a nie korekty.

Psychologia dojrzewa wtedy, gdy przestaje obsesyjnie „naprawiać”, a zaczyna towarzyszyć.

Uznanie zamiast minimalizacji

Jednym z największych wtórnych urazów po traumie jest:

bagatelizowanie,
normalizowanie na siłę,
pośpiech w kierunku „powrotu do normy”.

Simone Weil pisała, że prawdziwa pomoc polega na:

uważnym spojrzeniu na cierpienie drugiego człowieka, bez potrzeby jego natychmiastowego usunięcia.

To bardzo wymagająca postawa. Bo wymaga wytrzymania bezradności.

Ale właśnie tam zaczyna się etyka relacji.

Od kruchości do psychotraumatologii - Zanim nazwaliśmy to traumą, filozofowie mówili o kruchości

Nowoczesna praca z traumą, ta naprawdę głęboka, coraz częściej wraca do tego punktu:

bezpieczeństwo zamiast interpretacji,
obecność zamiast rad,
regulacja zamiast „rozumienia na siłę”.

Filozofowie nazwaliby to:

troską o kruche istnienie.

Psychologia dopiero uczy się mówić to własnym językiem.

Psychologia jako córka filozofii

Zanim nazwaliśmy to traumą, filozofowie mówili o kruchości.

Zanim zaczęliśmy leczyć, uczyli się być przy cierpieniu.

I może właśnie dlatego, w świecie przepełnionym technikami, najbardziej leczące bywa dziś to, co najstarsze:

uważność, obecność i uznanie, że człowiek nie jest niezniszczalny.

Bibliografia – do czytania powoli

Blaise Pascal, Myśli – klasyczny tekst o kruchości, wielkości i sprzecznościach ludzkiej natury.
Simone Weil, Uwaga i łaska – o cierpieniu, obecności i etyce bycia przy drugim człowieku.
Judith Herman, Trauma i odzyskiwanie kontroli – most między filozofią cierpienia a nowoczesną psychotraumatologią.
Dori Laub, Shoshana Felman, Testimony – o traumie jako doświadczeniu, które domaga się świadka.