Nie jesteś zmęczona/y życiem. Często pojawia się przeciążenie psychiczne, że możesz wszystko. "Rozmowa" z Byung-Chul Hanem

Współczesny człowiek nie upada pod ciężarem świata.

On upada pod ciężarem własnych możliwości.

Nie żyjemy już w rzeczywistości ograniczeń. Żyjemy w rzeczywistości nadmiaru.

A nadmiar, jak pokazuje Byung-Chul Han, współczesny południowokoreański filozof, nie prowadzi do wolności.

Prowadzi do przeciążenia.

Przeciążenie psychiczne ? Nie, razem z Byung-Chul Han pracujemy nad tym :)

Od społeczeństwa dyscypliny do społeczeństwa osiągnięć

Han opisuje fundamentalną zmianę:

kiedyś człowiek był kontrolowany przez system zewnętrzny: zakazy, normy, struktury.

Dziś?

kontrola została zinternalizowana.

Nie słyszymy już:„musisz”

Słyszymy:„możesz”

I właśnie w tym „możesz” ukryta jest nowa forma przemocy.

To już nie system nas zmusza.

👉 My zmuszamy sami siebie, co w konsekwencji prowadzi do stanu który czujemy jako przeciążenie psychiczne.

W ujęciu psychologicznym,

to przesunięcie powoduje ogromną zmianę w funkcjonowaniu psychicznym:

• presja nie ma zewnętrznego źródła → nie można się od niej odciąć

• granice zanikają → brak momentu zatrzymania

• porażka staje się osobista → „to ja jestem niewystarczający”

👉 Powstaje wewnętrzny oprawca.

I to on jest dziś głównym źródłem cierpienia.

Tyrania pozytywności i przemoc „rozwoju”

czyli przeciążenie psychiczne.

Han wprowadza pojęcie przemocy pozytywności.

Nie chodzi o agresję.

Chodzi o nadmiar:

• możliwości

• wyborów

• oczekiwań

• potencjału

  
  

Współczesny człowiek żyje w przekazie:

👉 „możesz być kimkolwiek”

👉 „możesz więcej”

👉 „stać cię na więcej”

Ale ten przekaz ma swoją ciemną stronę:

👉 jeśli możesz wszystko to dlaczego nie jesteś wszystkim?

W ujęciu psychologicznym daje to kliniczny efekt:

• chronicznego poczucia niewystarczalności

• perfekcjonizmu

• przeciążenia poznawczego

• depresyjni rezygnacji

  
  

To nie jest brak motywacji.

👉 To jest przeciążenie możliwościami.

Nadmiar bodźców a rozpad uwagi

Han mówi wprost:

żyjemy w rzeczywistości nadprodukcji bodźców.

Informacje, obrazy, komunikaty, wybory.

Ale ludzki układ nerwowy ma swoją granicę.

👉 I ta granica została przekroczona.

Psychologia uwagi dostrzega skutki:

• skrócenia czasu koncentracji

• rozproszenie uwagi

• trudności w myśleniu głębokim

• życie w trybie reakcji zamiast refleksji

• 
  

👉 Człowiek przestaje doświadczać.

Zaczyna przetwarzać.

Nuda jako utracona kompetencja

To jeden z najbardziej niedocenianych wątków u Hana.

Współczesny człowiek panicznie unika nudy.

A Han mówi:

👉 nuda nie jest problemem

👉 nuda jest warunkiem

Warunkiem:

• myślenia

• kreatywności

• sensu

• integracji psychicznej

  
  

Psychologiczne znaczenie nudy ( o nudzie chyba napiszę odrębne teksty :))

Nuda to moment, w którym:

• układ nerwowy obniża pobudzenie

• przestajemy reagować → zaczynamy przetwarzać

• pojawia się przestrzeń na refleksję

  
  

Bez tego:

👉 psychika nie ma kiedy się „poskładać”.

Efekt:

• chaos wewnętrzny

• brak kierunku

• poczucie pustki mimo aktywności

Cisza jako fundament stabilności psychicznej

Han podkreśla:

cisza nie jest brakiem bodźców.

Cisza jest przestrzenią a dziś ta przestrzeń została niemal całkowicie wyeliminowana.

Brak ciszy = brak regulacji

Bo:

• układ nerwowy nie wraca do równowagi

• emocje nie mają czasu się domknąć

• doświadczenia nie są integrowane

  
  

👉 Człowiek żyje w permanentnym pobudzeniu.

To stan, który z czasem prowadzi do:

• wypalenia

• lęku

• odcięcia od siebie

Wypalenie jako język ciała

W ujęciu Hana wypalenie nie jest zaburzeniem.

Jest komunikatem.

👉 „To za dużo.”

Ale współczesny człowiek nie słyszy tego komunikatu.

On próbuje go naprawić:

• motywacją

• produktywnością

• kolejnymi strategiami

  
  

Psychologiczna pułapka

polega na tym, że im bardziej jesteś zmęczony, tym bardziej próbujesz „ogarnąć życie”.

👉 I tym bardziej się wyczerpujesz.

To błędne koło współczesnej psychiki.

Co jest odpowiedzią?

Han nie daje instrukcji.

Ale jego diagnoza świata prowadzi do bardzo konkretnych wniosków terapeutycznych;

🔹 Ograniczenie jako akt siły

Nie wszystko, co możliwe, jest konieczne.

👉 selekcja = ochrona psychiki

🔹 Nuda jako praktyka

Nie jako brak zajęcia.

👉 jako świadome „nic”

To moment, w którym psychika wraca do siebie.

🔹 Cisza jako regulacja

Nie luksus.

👉 fundament zdrowia psychicznego

🔹 Rezygnacja jako dojrzałość

Nie musisz wszystkiego.

👉 możesz wybrać mniej

Byung-Chul Han nie krytykuje człowieka.

On pokazuje, że człowiek próbuje przetrwać w rzeczywistości, która przekracza jego biologiczne i psychiczne możliwości.

To nie jest słabość.

To jest przeciążenie.

A na podsumowanie mądrość Byung-Chul Han :)

W świecie, który:

• przyspiesza

• wymaga więcej

• nie daje przestrzeni na zatrzymanie

  
  

największą siłą nie jest działanie.

👉 Jest nią zdolność zatrzymania się

I jest to umiejętność którą warto się nauczyć w świecie nadmiaru

bo stabilny umysł w niestabilnym świecie nadmiaru to waluta, którą posiadają tylko nieliczni.

Bibliografia

Han, B.-C. (2015). The burnout society. Stanford University Press.

Han, B.-C. (2017). The agony of Eros. MIT Press.

Han, B.-C. (2017). In the swarm: Digital prospects. MIT Press.

Han, B.-C. (2018). Saving beauty. Polity Press.

Han, B.-C. (2020). The disappearance of rituals. Polity Press.

Han, B.-C. (2022). Non-things: Upheaval in the lifeworld. Polity Press.

Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The psychology of optimal experience. Harper & Row.

Kabat-Zinn, J. (1994). Wherever you go, there you are. Hyperion.

Rosen, L. D. (2012). iDisorder: Understanding our obsession with technology. Palgrave Macmillan.